Het is misschien wel een van de meest gefotografeerde monumentale panden in de stad: de kantoorvilla aan de Weteringschans, op de hoek van de brug richting het Rijksmuseum. Het rijksmonument wordt momenteel gerenoveerd en verduurzaamd. Het pand moet van energielabel G naar A++ gaan, en de truc om dat voor elkaar te krijgen: aquathermie.
Aan de waterkant van de kantoorvilla aan de Weteringschans bungelt iets wat lijkt op een uit de kluiten gewassen, blauwe radiator. Het is een warmtewisselaar, die straks kopje-onder gaat, de gracht in, om vervolgens (afgezien van onderhoud etc.) nooit meer boven te komen. Een tweede warmtewisselaar is eerder al onder het wateroppervlak geplaatst.
Energie uit de grachten
Samen gaan ze het historische pand voorzien van energie. Aquathermie heet dat. “Aquathermie is eigenlijk een hele eenvoudige manier om energie te halen uit dit grachtenwater”, zegt Suze Gehem, mede-oprichter en directeur van De Groene Grachten. Dat is een adviesbureau dat zich richt op het verduurzamen van monumenten en historische panden. “Met deze techniek kan je dit soort gebouwen verwarmen en koelen.”
Aquathermie werkt eigenlijk heel simpel zegt Gehem. “Je onttrekt de energie uit het water, en die energie breng je naar een warmtepomp. Die zorgt ervoor dat die energie wordt gebruikt om dit pand te verwarmen of te koelen.” Deze techniek is niet nieuw, toch noemt Gehem dit project een droom die uitkomt. “Aquathermie heeft zich allang bewezen, maar wij hebben dit in de historische context van Amsterdam eigenlijk nog nooit toegepast. We hebben met een pilot laten zien dat het echt kan, maar dit is voor het eerst dat we het zelfstandig doen, zonder subsidies. En het is gewoon gerealiseerd.”
Verduurzaming van de monumentale kantoorvilla betekent natuurlijk ook isoleren waar dat kan. Zo zijn bijvoorbeeld de raampartijen geïsoleerd, en liggen er – onzichtbaar van buitenaf – zonnepanelen op het dak. “Het benutten van de lokale energiebronnen, dus hier het grachtenwater, zorgt ervoor dat je die grote stap kan maken. Dit pand had een diep label G (echt heel slecht, red.), en gaat nu naar energielabel A++ (echt heel goed, red,).”
40.000 huishoudens
Volgens De Groene Grachten kunnen in Amsterdam ruim 40.000 huishoudens in de binnenstad middels aquathermie worden voorzien van duurzame warmte. Gehem: “Dat hebben we doorgerekend: hoeveel energie komt er hier jaarlijks hier via de Amstel de grachten in? Het mooie is dat de gemeente Amsterdam een Transitievisie Warmte (TVW) heeft waarin staat dat we aquathermie meer als energiebron moeten benutten. We zijn natuurlijk op zoek naar plekken waar we de energie vandaan kunnen halen, en er is een hele grote hoeveelheid energie die we door onze grachten hebben stromen. Dat wil je gewoon benutten.”