Een korte roes, waarvan je spieren verslappen. Dat is het effect van poppers. Veel mensen kennen het als een populaire drugs uit de homoscene van de jaren 80, maar het vluchtige goedje kent een nieuw publiek. Steeds meer jongeren gebruiken poppers als partydrugs. Maar de regelgeving over de verkoop blijkt een grijs gebied, en er is geen actief toezicht. “Het is voor de consument niet duidelijk of je een verboden product koopt”, zegt Eva Ehrlich van het Trimbos Instituut. AT5 onderzocht de populariteit, de gevaren en de regelgeving rond poppers.
“Je ruikt een paar seconde aan het flesje en je krijgt een high én het is goedkoop. Dat is ook belangrijk voor de Amsterdamse student”, zegt Senna. Ze is 23 jaar en woont en studeert in Amsterdam. Ze is een van de jongeren die met regelmaat poppers gebruikt. Uit het grote uitgaansonderzoek van het Trimbos instituut blijkt dat het gebruik van poppers de afgelopen jaren is toegenomen. Waar in 2020 nog 11,4% van de jongeren poppers gebruikte, was dat in 2023 13,1%.
Daarnaast ziet het Trimbos ook nog andere signalen dat de drugs populairder wordt. “We krijgen signalen van studentenverenigingen, dat het vaker gebruikt wordt dan vroeger. Ook zien we op onze website, dat er veel gezocht wordt naar poppers”, vertelt Eva Ehrlich. Ook Senna herkent dit. “Bij een Amsterdams corpsfeestje, surffeest of bij skaters. Het maakt niet uit in wat voor groep je zit. Echt overal zie ik poppers en wordt het gebruikt.”
Daarmee is de doelgroep veranderd. Dat ziet ook drugsexpert August de Loor. Met zijn Stichting Adviesburo Drugs hield hij zich in de jaren 80 en 90 bezig met preventie en voorlichting van poppers. “Vroeger zaten poppers specifiek in de gaywereld.” Samen met een collega richt hij het ‘Medisch Preventie Team’ op en ging hij alle gaysauna’s af, om mannen te informeren over de risico’s en het gebruik van poppers. “Die rush gekoppeld aan, dat noem ik ‘het geestelijke orgasme’, dat was de aantrekkingskracht van dat spul.”
Dat de drug nu ook een andere doelgroep bereikt en populairder wordt op de dansvloer, betekent niet dat het middel uit de gayscene is verdwenen. “Je krijgt een soort van warme waas over je heen. Het maakt je lichaam heel erg los, je spieren tintelen, je hoofd wordt heel erg licht”, vertelt gebruiker Anthony. “Ik zie steeds meer hetero’s die een beetje loskomen en dan op de dansvloer me een snuifje poppers aanbieden. Dan denk ik: ‘Huh, een hetero die mij een snuifje poppers aanbiedt?”, zegt Anthony.
Hij gebruikt het roesmiddel vooral in de slaapkamer. “Ik gebruik het om de seks makkelijker te maken. Het is een lekkere ijsbreker om het zo te zeggen, voor de eerste penetratie.” Trots laat hij zien waar hij zijn poppers meestal bewaard. “In mijn nachtkastje”. Kopen doet hij meestal niet zelf. “Meestal neemt een van de jongens ze mee”, zegt hij lachend.
Voor de consument zijn poppers namelijk vrij verkrijgbaar. AT5 ging langs bij alle drieëntwintig seksshops op de Wallen. Twintig van de seksshops bleken poppers te verkopen. De meeste seksshops verkochten de poppers op de toonbank of zelfs soms in de etalage. Een aantal seksshops verkochten de poppers achter de toonbank, in een verscholen lade. En dat is met een reden. De regelgeving over de verkoop van poppers bevindt zich namelijk in een grijs gebied.
In 2001 besloot het Ministerie van Volksgezondheid de verkoop van poppers aan banden te leggen. De originele popper met de stof amylnitriet, werd vanaf dat moment gezien als geneesmiddel en de verkoop daarvan werd verboden omdat de poppers vielen onder de Geneesmiddelenwet. Al snel kwam een alternatief op de markt met isopropylnitriet.
“Het verschil is eigenlijk niet zo groot”, zegt scheikundige Pim Linnebank. In het laboratorium in de UvA heeft hij de ingrediënten van de verschillende poppers nagebouwd met de moleculenbouwdoos. “Je ziet dat de poppers met isopropylnitriet een koolstofketentje korter zijn, dan bij poppers met amylnitriet. Doordat die wat korter is, is de stof wat vluchtiger en krijg je net wat meer binnen. Daardoor zijn de bijeffecten wat heftiger.”
Linnenbank bevestigt dat de verkoop van poppers met isopropylnitriet waarschijnlijk een maas in de wet is, om te zorgen dat de poppers alsnog verkocht kunnen worden. “Dat is waarschijnlijk de hoofdreden, want praktisch gezien doet het exact hetzelfde.”
Voor de consument is in de winkel het onderscheid namelijk moeilijk te maken. Van de drieëndertig verschillende poppers die wij in de seksshops vonden, bleken tweeëntwintig poppers de stof amylnitriet te bevatten. In principe zouden deze producten onder de Geneesmiddelenwet moeten vallen. Uit navraag bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd blijkt echter dat dit per flesje verschilt en afhangt van de samenstelling, de verpakking en de bijsluiter.
De overige elf poppers met de stof isopropylnitriet vallen onder de warenwet en worden verkocht onder andere productnamen, zoals ‘leather cleaner’ en ‘room odouriser’. En dat heeft de nodige gevolgen, zegt drugsexpert August de Loor. “Dan wordt het aangeboden als leerschoonmaakmiddel, maar niet voor menselijke consumptie, want dan overtreed je de wet. Met de consequentie dat er ook geen voorlichting bij gegeven kan worden.”
De voorlichting ontbreekt dus voor de consument en je koopt mogelijk een verboden product. De Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) laten namelijk in een schriftelijke reactie weten aan AT5 niet actief te controleren op de verkoop van poppers.
Verder laat een woordvoerder van de NVWA weten dat poppers een verzamelnaam zijn voor producten met verschillende stoffen. “Afhankelijk van de samenstelling en presentatievorm kan dit vallen onder het toezicht van de IGJ of de NVWA. Er is niet in zijn algemeenheid of op voorhand te zeggen welke producten legaal of illegaal zijn. Daarvoor moet per product een beoordeling worden gedaan. Poppers leg je niet per ongeluk in je winkelmandje; om aan dit specifieke product te komen, moet je er actief naar op zoek zijn. Wij krijgen daarnaast nagenoeg geen meldingen over poppers. Daarom heeft dit product geen hoge prioriteit in ons toezicht. Los van de vraag of een product legaal is of niet, kleven er aan het gebruik van poppers risico’s. Je zou je daarom af kunnen vragen of je dit soort producten wel wilt gebruiken.”
Het is dus voor de consument niet duidelijk of je een legaal of een illegaal middel koopt. “En daar kun je eigenlijk als consument ook niet achter komen”, zegt Eva Ehrlich van het Trimbos Instituut. “Je kunt het in de seksshop vragen of ze daar meer informatie over hebben of je kunt ons bellen, maar zonder enig idee te hebben wat je inneemt, is het wel een extra risico.” Gebruiker Senna lijkt zich daar minder mee bezig te houden. “Ik ben als consument echt niet bezig met wat er op de ingrediëntenlijst staat. Heel eerlijk, wist ik ook niet dat het sinds 2001 verboden is.”
Toch ziet ook drugsexpert August de Loor, het ontbreken van productinformatie als een groot probleem voor de consument. “De productinformatie en de verstandige tips ontbreken en dat is de essentie om overdosis en ziekenhuisopname te voorkomen.”
Het gebruik van poppers is namelijk niet volledig zonder risico. “Je kunt hoofdpijn krijgen, duizelig worden en als je veel gebruikt ook oogklachten krijgen”, aldus Ehrlich. In het laboratorium vertelt scheikundige Pim Linnebank over de risico’s bij gebruik met andere middelen. “Vooral de combinatie met viagra en alcohol, die ook je aderen verwijderen, net als poppers, maakt het schadelijk. Of bijvoorbeeld met uppers zoals cocaïne of speed, die juist je hartslag omhoog brengen.”
De gebruikers lijken zich van die schadelijke gevolgen minder aan te trekken. “Ja, ja. Schadelijke gevolgen. Alles wat je gebruikt, in principe, heeft schadelijke gevolgen. Als je te veel alcohol drinkt. Als je te veel drugs gebruikt, als je te veel pillen neemt. Dus het is in principe de mate waarin je het gebruikt en of je lichaam het überhaupt wel aan kan. Ik denk de reden waarom we dat doen is, omdat we allemaal een pleziertje willen hebben of het plezier dat we hebben willen versterken,” zegt Anthony. Senna herkent dit: “Eigenlijk best raar, maar ik heb echt geen idee wat de risico’s zijn.”
Om veilig gebruik te stimuleren pleiten onze experts voor twee verschillende oplossingen. Scheikundige Pim Linnebank zou graag strengere regelgeving zien. “Het lijkt me een stuk logischer als dit onder de opiumwet zou vallen, want het wordt grotendeels gebruikt als genotsmiddel”
August de Loor pleit juist voor verdere legalisering. “Poppers moeten verkocht worden via smartshops en in de winkels moet getraind personeel staan. Productinformatie op het flesje en verstandige tips hoe je ermee moet omgaan. In plaats van wegstoppen en verbieden, pleit ik voor reguleren.”

