Werkt het Amsterdamse toerismebeleid averechts? Dat is een geëigende vraag nu uit onderzoek blijkt dat juist de zakelijke reiziger wegblijft, terwijl de politiek juist de zuip- en braltoerist wil weren. Daarbij komt ook nog dat hotels aangeven dat de bezetting afneemt en de stad uit zou gaan van hogere inkomsten door de toeristenbelasting en een waarschuwing van congrescentrum RAI die stelt dat organisatoren afhaken. Vandaag ging de commissie in debat over de vraag welke bezoeker de stad nu wel wil: de coalitie ziet in ieder geval geen reden om de ingezette koers te wijzigen.
De laatste weken stapelen de zorgelijke signalen vanuit de sector zich op. Zo bleek deze maand dat de stad in rap tempo een groot deel van haar zakelijke reizigers verliest, met een daling van 38 procent ten opzichte van 2019. Dit blijkt uit recent onderzoek van ABN Amro. De uitkomst van het onderzoek is opmerkelijk, omdat Amsterdam juist liever zogeheten kwaliteitstoeristen verwelkomt en beleid voerde om de ‘zuip- en braltoerist’ te weren.
Hoogste toeristenbelasting ter wereld
De huidige coalitie kondigde voor het zomerreces aan dat de toeristenbelasting verder zal stijgen. Die is nu 12,5 procent, maar stijgt volgend jaar naar 16 procent. Daarna wordt de belasting tot 2031 verder verhoogd naar 20 procent. Daarmee krijgt Amsterdam officieel de hoogste toeristenbelasting ter wereld.
De toeristenbelasting komt boven op de btw op hotelovernachtingen, die dit jaar in heel Nederland steeg van 9 naar 21 procent. Daarmee stijgt de totale belasting op hotelovernachtingen in Amsterdam van 21,5 procent vorig jaar naar 41 procent in 2031 — bijna een verdubbeling. De stijgingen zijn slecht gevallen bij de sector.
Vanmorgen was er daarom ook ruimte voor insprekers. Zo kwam melkveehouder Albert Hooijer uit het landelijk gebied bij Weesp, het stadsgebied van Amsterdam. Weesp krijgt daardoor te maken met dezelfde regels rondom de toeristenbelasting als de rest van de stad.
Volgens Hooijer kan hij niet concurreren met omliggende gemeenten. “Daar betalen mensen drie tot vier euro per persoon per nacht. Deze gemeente hanteert een tarief van 12,5 procent van de omzet. Op een overnachting van 80 euro is dat tien euro toeristenbelasting. Dat wordt zestien euro per persoon per nacht als het twintig procent wordt.”
Overnachtingen
Ook Koninklijke Horeca Nederland (KHN) sprak de commissie toe. De belangenvereniging vertelde dat de hotelbranche financieel zwaar onder druk staat door onder meer de stijgende toeristenbelasting. Ook het sturen op een maximum van 20 miljoen overnachtingen zou niet realistisch zijn, stelde regiomanager Eveline Doornhegge. “De vergunningen aan hotels in de stad zijn verleend op basis van 33,5 miljoen overnachtingen. Een realistische bandbreedte zou tussen de 23 en 26 miljoen overnachtingen liggen.”
Daarnaast gaf Doornhegge aan dat de inkomsten uit de toeristenbelasting weleens lager zouden kunnen uitvallen dan de gemeente nu heeft begroot. CDA-fractievoorzitter Rogier Havelaar schrok van dat bericht. Hij refereerde aan de vanmorgen gepresenteerde begroting, waarin staat dat de gemeente dit jaar vele tientallen miljoenen euro’s extra hoopt te ontvangen uit de toeristenbelasting. Volgens KHN is het maar de vraag of dat gehaald wordt.
Congressen onder druk
Opvallend was dat ook de RAI aanwezig was om haar zorgen te delen. De gemeente is voor 25 procent aandeelhouder van het congrescentrum. Volgens Bart van der Heijden, directeur evenementen bij de RAI, is het vertrouwen van de sector in Amsterdam op een historisch dieptepunt beland. “Het negatieve sentiment neemt toe: ik word aangesproken door grote organisatoren over de stijgende toeristenbelasting. Ze vragen om contractuele bescherming tegen verdere kostenstijgingen. Ze willen mogelijk zelfs contracten ontbinden als dit doorgaat.” Van der Heijden gaf aan te begrijpen dat er voor 2027 waarschijnlijk weinig meer te regelen valt, maar verzocht dringend om geen verdere stijging door te voeren in 2028 — iets wat nu wel in de financiële boeken van de stad staat.
Coalitie houdt voet bij stuk
Daarna volgde vanavond het politieke debat. Wie hoopte dat de coalitie kritischer zou kijken nu de effecten van het beleid voelbaar worden bij de sector, kwam vanavond tijdens het debat bedrogen uit. Pro en D66 lieten weten — zij het in iets andere bewoordingen — koers te willen houden.
Haweya Abdillahi (Pro): “Ik kijk met steeds grotere verbazing naar dit debat en naar de berichtgeving in de media. De kern van de overlast is het hoge aantal toeristen in de stad.” Daarmee ging het Pro-raadslid in tegen de analyse van de sector en een deel van de oppositie, die stellen dat de kwaliteitstoerist weinig tot geen overlast veroorzaakt.
De argumenten vanuit de sector kwamen ook terug in het betoog van de VVD. “Gaat het Amsterdam om het verminderen van overlast, of gaat het om het binnenhalen van zoveel mogelijk belastinggeld? Dit college jaagt de bezoeker weg waar we allemaal van profiteren, en houdt de hangtoerist over”, zei raadslid Dorle Kok.
Abdillahi benadrukte juist niet te willen selecteren op het type toerist dat de stad bezoekt. Volgens haar zeg je dan als stad: “Jij bent welkom omdat je een goedgevulde portemonnee hebt.”
Maximaal aantal bezoekers
Een deel van de oppositie pleit er daarnaast voor om de verordening — waarin is vastgelegd dat het aantal overnachtingen maximaal 20 miljoen per jaar mag bedragen — los te laten.
“Wij moeten alles op alles zetten om van elk type toerist minder te krijgen. We moeten naar die twintig miljoen”, stelde Abdillahi, wat tot verbazing leidde bij onder meer het CDA.
CDA-fractievoorzitter Rogier Havelaar vroeg zich af: “Waarom wilt u dan geen verbod op toeristen in coffeeshops?” Abdillahi antwoordde: “We luisteren ook naar ondernemers, en die zien dat niet zitten.”
Uit de begroting bleek dat de stad in 2028 juist afstevent op 26,5 miljoen bezoekers per jaar, 6,5 miljoen meer dan eigenlijk is beloofd in de verordening. De Partij voor de Dieren had daar een duidelijke reactie op: de toeristenbelasting nóg verder verhogen dan momenteel in de plannen staat.
Raadslid Erik Schmit vertelde meermaals een hotelier te hebben gesproken die een stijging van de toeristenbelasting prima vindt, mits daar een schone stad voor terugkomt. De coalitiepartij is tegen differentiatie van de toeristenbelasting en wil de koers vanuit het coalitieakkoord volhouden. “Daardoor zijn we een betrouwbare partner.” D66 wil wel een nieuwe visie van het college en vooral in gesprek blijven met de branche, maar wat Schmit hen te bieden heeft, werd niet echt duidelijk gedurende het debat.
Wethouder Economische Zaken Melanie van der Horst (D66), sinds deze zomer belast met dit dossier, noemde de discussie over toerisme in de stad ‘gepolariseerd’. “Het is niet de schuld van een individueel hotel dat er overlast is. Hoe kunnen we de boel weer een beetje bij elkaar krijgen?”
Daartoe zette ze een eerste stap door het gesprek aan te gaan. “Ze vinden het een vervelende maatregel en het is heftig voor de sector. Maar de andere kant is ook waar: de afgelopen twee decennia is de toeristenbranche enorm gegroeid en is de overlast eveneens toegenomen.”
Op het signaal dat het aantal zakelijke bezoekers met 38 procent is gedaald, plaatste Van der Horst kanttekeningen: “2019 was een topjaar, van voor corona. Door de pandemie is er een andere manier van reizen ontstaan. Dus wat nuance is op z’n plek. Het laatste halfjaar zien we juist dat het zakelijk toerisme in de stad weer toeneemt, wat afwijkt van de landelijke trend.”
Weinig beweegruimte wethouder
De wethouder zegde toe nogmaals te gaan onderzoeken of er voor Weesp een afwijkend tarief voor de toeristenbelasting ingesteld kan worden, al toonde ze zich sceptisch over de haalbaarheid daarvan voor enkel dat stadsgebied. Opvallend genoeg vroeg ook Pro om te kijken naar differentiatie, bijvoorbeeld via een apart tarief voor boerderijen. Daarnaast onderzoekt Van der Horst of de GVB-reispas voor congresbezoekers kan terugkeren: “Maar ik ga wel eerst uitzoeken hoe het precies zit.”
Al met al bracht het bijna twee uur durende debat weinig nieuws voor de sector. Over de toeristenbelasting zei Van der Horst: “Dit is wat het is. Duidelijkheid is ook belangrijk voor de sector. We moeten zeker wel blijven evalueren op de effecten.” De gemeenteraad buigt zich nog voor de kerstvakantie opnieuw over het dossier.