Een grote brand in het Westelijk Havengebied; het komt meerdere keren per jaar voor. Uit onderzoek van AT5 blijkt dat de brandweer de afgelopen jaren honderden keren moest uitrukken om een brand te bestrijden. Maar waarom is er zo vaak brand in Westpoort? ‘Luie Amsterdammers’ blijken een belangrijke reden te zijn waarom de lucht in de stad soms zwart kleurt.
Een grote zwarte rookwolk kleurt de lucht boven de stad. De tiplijn van AT5 stroomt vol met beelden die Amsterdammers maken van de rook. “De wolk is goed te zien vanuit de Indische Buurt”, “hier in Noord is de rookwolk goed zichtbaar” en “zelfs vanaf de Zuidas zien wij de rookwolk”. Het zijn reacties bij de vele foto’s en video’s die AT5 ontvangt.
De oorzaak die meestal de reden is? Een brand in het Westelijk Havengebied bij een van de duizenden bedrijven die Westpoort vullen. Het is iets wat Amsterdammers een paar keer per jaar meemaken.
Honderden incidenten
Vanwege de hoeveelheid branden die in het gebied voorkomen, onderzocht AT5 het aantal branden, de groottes daarvan en wat nou de oorzaken zijn van die grote branden.
Sinds 2022 moest de brandweer 214 keer uitrukken voor een brand in het havengebied. Daarnaast waren er dezelfde periode 494 brandgeruchten, waarbij er een vermoeden is van brand, maar er nog veel onzeker is. Die meldingen worden onder andere verstuurd door automatische brandmelders, maar zitten ook regelmatig fout.
Van de 214 branden waar de brandweer voor op pad moest, moest er 158 keer worden opgeschaald. Daarvan gingen veruit de meeste om ‘kleine branden’, wat betekent dat er één tankspuitauto ter plaatse hoeft te komen om de brand te blussen. 27 keer ging het om een ‘middelbrand’ (twee tankautospuiten), veertien keer om een ‘grote brand’ (drie tankautospuiten) en acht keer om zelfs een ‘zeer grote brand’ (vier of meer tankautospuiten).
Zijn de branden gevaarlijk?
214 brandincidenten klinkt als heel erg veel, maar is dat ook zo? Volgens Tom de Nooij, brandveiligheidsexpert van Riskonet, valt dat op zich wel mee. “Als je kijkt naar de hoeveelheid branden in vergelijking met het aantal industriepanden die in het gebied zitten, dan is het natuurlijk gering”, aldus De Nooij. “Maar zijn het er te veel? Ja. Elke brand is er een te veel en neemt risico’s met zich mee.”
Volgens De Nooij zijn branden in industriepanden een stuk risicovoller dan bijvoorbeeld branden in woningen. “De vuurlast is vele malen groter bij dit soort panden. Dus als dat ongecontroleerd aan het branden is, dan krijg je veel grotere rookontwikkeling en toxische gassen die ontsnappen.”
Raymond Pikee, teamleider bij de gezamenlijke brandweer in het Westelijk Havengebied, legt uit dat bij grote branden in Westpoort er ook altijd meetteams de omliggende wijken ingaan om de concentraties te meten. Eigenlijk worden er nooit te hoge concentraties vastgesteld, maar “elke rook is natuurlijk niet gezond”.
De Veiligheidsregio, waar de brandweer onder valt, communiceert dan ook vaak naar omwonenden om ramen en deuren te sluiten en de ventilatie uit te schakelen. Bij heftige rookontwikkelingen waar het extra belangrijk is dat de rook niet de huizen in komt, kan er een NL-Alert worden verstuurd. Zoals bij de enorme brand bij een opslagpand voor elektrische deelscooters in maart van dit jaar.
Voornamelijk bij twee soorten bedrijven
Kijkend naar de grote en zeer grote branden die de afgelopen jaren in het Westelijk Havengebied hebben plaatsgevonden, valt er wat op. Die vinden voornamelijk plaats bij twee soorten bedrijven: afvalverwerkers en schrootbedrijven. Van de 22 grote en zeer grote branden ging het 17 keer om een brand bij zo’n soort bedrijf.
In het Westelijk Havengebied zitten verschillende soorten afval- en schrootverwerkers. Ze verwerken afval van Amsterdamse huishoudens en bedrijven en zelfs schroot van over de hele wereld. Beide branches hebben te maken met hetzelfde probleem dat de branden veroorzaakt: batterijen en accu’s die tussen het afval en schroot zitten.
“Batterijen, vapes en fietsaccu’s”, zo somt Marcel Hendriks, de manager van de scheidingsinstallatie van het Afval Energie Bedrijf AEB, de boosdoeners op. Bij het AEB, waar dagelijks tonnen aan Amsterdams huisvuil binnenkomen, zijn wekelijks (kleine) brandjes hierdoor. “We zien in vergelijking met vorig jaar een toename van 50 procent aan branden die ontstaan door weggegooide fietsaccu’s. We praten dan gemiddeld over drie tot vier keer per week.” Niet voor elke brand hoeft de brandweer te komen, “maar als de brand te groot wordt, hebben we echt bijstand nodig.”
Accubranden
Hendriks staat in de bunker waar al het huisvuil wordt gedropt door de vuilniswagens. Hij wijst naar een grote grijphaak die het vuilnis op een loopband gooit naar een machine. “Wat je hier ziet, is een shredder en zakkenopener. Al het afval dat binnenkomt, moet uit elkaar worden getrokken, anders kan je geen goed scheidingsresultaat krijgen. De accu’s komen daar terecht.”
Als de accu’s door de shredder gaan, worden ze stukgemaakt of ingedeukt. De scheidingswand in de accu raakt daardoor beschadigd, waardoor de positieve en negatieve kant met elkaar en zuurstof in contact komt. Daardoor ontstaat er kortsluiting. De enorme hitte die daarbij vrijkomt, leidt tot brand of zelfs een explosie.
Ook op de schrootstapels of in de schrootschepen bij de bedrijven die dit soort metaal recyclen ontstaan op deze manier de branden. Tussen het schroot dat binnenkomt, zitten batterijen en accu’s. Het zware schroot maakt deze stuk en zo begint de kettingreactie, waardoor de rest van de stapel in de hens vliegt.
Eilandjes van brandveiligheid
Als je kijkt naar de regels rond brandveiligheid in industriegebieden, dan is het volgens brandveiligheidsexpert De Nooij goed geregeld. Er zijn strenge regels en apparatuur moet vaak gecontroleerd worden, maar toch gaat het regelmatig mis bij bedrijven. Dat komt aan de ene kant doordat mensen de regels aan hun laars lappen of de apparatuur niet goed laten controleren, maar er is ook een ander verbeterpunt.
“De brandveiligheid is heel erg verdeeld in eilandjes”, aldus De Nooij. “Je hebt het eilandje van de rookmelders, de brandmelders, de sprinklers en de brandscheidingen. Maar het wordt veel te vaak vergeten om het integraal te bekijken. En dat is wel heel belangrijk.”
Omdat het aantal industriebranden relatief gezien meevalt, gaat verandering van dit soort regels ook niet zo snel. “Er moet eerst een groot incident plaatsvinden, voordat we de regels gaan aanpassen en handhaven. Dan passen zeggen we: dit mag niet meer gebeuren.”
Luie Amsterdammers
Wat in Amsterdam wel al kan worden gedaan om een aantal van de branden te voorkomen, is het aanpakken van de weggegooide accu’s en batterijen. “Wij ondervinden pas dat er een accu tussen het vuil zit als het proces gestart wordt. Het is in feite zoeken naar een speld in een hooiberg”, aldus scheidingsinstallatiemanager Hendriks.
Lian Heinhuis, die sinds 10 juni als wethouder onder andere over het afval en de inzameling daarvan gaat, schrikt ervan dat de branden zo vaak ontstaan door accu’s en batterijen. “Het is schrikbarend dat je gewoon te lui bent om goed je afval weg te gooien en dat je op die manier de mensen die onze stad schoonhouden in gevaar brengt.”
Bij het AEB vinden ze dat de gemeente de inzameling van dit soort accu’s maximaal moet faciliteren. “Naar een milieustraat is voor veel mensen een te grote stap.” Daar is Heinhuis het niet mee eens. “Er zijn al heel veel plekken waar je batterijen en huishoudelijke apparaten in kan leveren en fietsaccu’s kan je meestal bij een fietsenmaker brengen.”
Volgens de wethouder is het probleem ook niet iets wat de gemeente alleen kan oplossen. “Amsterdammers hebben ook een eigen verantwoordelijkheid. Het kan niet zo zijn dat je je afval ergens neerflikkert en dan denkt dat je er vanaf bent. We moeten met elkaar echt op een andere manier naar het afval kijken en op een andere manier kijken hoe we de mensen die de stad schoonhouden ook veilig houden.”