Nu de kosten voor de komst van de Oostbrug – die Noord met de rest van de stad moet verbinden – al meer dan verdubbeld zijn, heerst de vraag onder de AT5-panelleden of de gemeente het plan wel moet doorzetten. Zeven op de tien panelleden vindt dat de brug niet koste wat het kost moet komen; acht op de tien vindt dat er andere opties moeten worden onderzocht. Dat blijkt uit een onderzoek waar bijna 2000 Amsterdammers aan meewerkten.
Een nieuwe verbinding over het IJ is al jaren een belangrijk punt voor veel Amsterdammers die in Noord wonen. De ponten worden steeds drukker en het inwoneraantal in het stadsdeel groeit flink. De komende tientallen jaren worden er nog meer nieuwe wijken uit de grond gestampt voor tienduizenden extra inwoners.
Al sinds de 19e eeuw wordt er gekeken naar mogelijkheden om op een andere manier het IJ over te komen dan de veerponten. De metro kwam erbij met de opening van de Noord/Zuidlijn, maar de vraag naar een vaste verbinding voor fietsers en voetgangers bleef nog altijd. Er kwamen heel wat ideeën voorbij, maar de gemeente koos er uiteindelijk in 2024 voor om eerst een brug tussen het Azartplein in Oost en de nog te bouwen buurt Hamerkwartier in Noord te realiseren. De zogenoemde Oostbrug.
De Oostbrug zou er in eerste instantie in 2032 moeten komen en ongeveer 340 miljoen euro gaan kosten, maar dat is al niet meer haalbaar. De opleveringsdatum is niet eerder dan 2034 en de kosten zijn gestegen naar 650 of zelfs 850 miljoen euro.
‘Extreme bedragen’
Vanwege de kostenstijging vragen de panelleden zich af of het plan voor de Oostbrug nog wel doorgezet moet worden. 69 procent van de panelleden vindt niet dat de gemeente koste wat het kost dat moet doen. “Dit kost veel te veel geld. Bij dit soort projecten loopt het financieel altijd uit de hand en worden de nu geschatte bedragen ver overschreden”, aldus een van de panelleden.
Dat vindt ook panellid Maarten Naaijkens. “Dit zijn extreme bedragen en dat vond ik al bij de oorspronkelijke raming. De brug moet nog gebouwd worden, dus de kosten gaan nog vele malen over de kop.”
Ook onder de Noorderlingen die meededen aan het onderzoek heerst hetzelfde sentiment. Bijna twee derde van hen zegt dat het niet koste wat het kost moet worden doorgezet. En ze hebben kritiek; zo wordt de plek vaak onlogisch genoemd en niet te bereiken voor veel Noorderlingen.
Volgens veel van de panelleden dreigt de Oostbrug eenzelfde soort risicoproject aan het worden als de bouw van de Noord/Zuidlijn. Maar 10 procent van de panelleden ziet de brug niet als een probleemproject. “Dit gaat nog echt de spuigaten uitlopen”, zo reageert een van de criticasters.
Verder kijken
Vanwege de sterk gestegen kosten heerst er twijfel onder de panelleden over het doorzetten van de komst van de Oostbrug. Ruim 80 procent vraagt dan ook aan de gemeente om andere opties te onderzoeken. “Iedereen wil een verbinding over het IJ, maar dat moet ook voor een betaalbare oplossing”, aldus Naaijkens. “Ik kom zelf uit het bedrijfsleven en als iets twee of drie keer duurder wordt, ga je toch even nadenken.”
Verantwoordelijk wethouder Elise Moeskops snapt het sentiment dat leeft onder een groot deel van de panelleden. “Het is een hele hoop geld, maar het levert de stad ook heel veel op.” Volgens Moeskops zijn de kosten van de brug zo gestegen vanwege de coronaperiode en de oorlogen in Oekraïne en Iran. “Maar dit is toch echt de snelste en beste optie.”
Schreeuw om brug
Moeskops zegt dat de gemeente toch ook echt merkt dat veel Amsterdammers de Oostbrug echt graag zien komen. Een gedeelte van de panelleden deelt die mening, zoals Jolmer Siersma. “De mensen uit de stad weten Noord steeds beter te vinden en daardoor wordt het alsmaar drukker.”
Volgens Siersma is het moeilijk om in te schatten of de drukte rond het Centraal Station echt minder wordt door de komst van de brug, maar kan het voor veel mensen echt een handige route zijn. “Als je aan de oostkant van het centrum moet zijn, of ergens in Oost, dan is het zeker goed te doen. Je bent in ieder geval sneller dan met de Oostveer (de pont die nu op het stuk vaart, red.) die maar eens in de 20 minuten gaat.”
Tunnel of metro
De panelleden die het liefst zien dat de gemeente nog eens andere opties gaat onderzoeken, hebben een overduidelijke voorkeur welke opties dat moeten zijn: de fiets- en voetgangerstunnel onder het IJ, de zogenoemde IJ-klopper, en het afbouwen van het metrostation Sixhaven. Beide ideeën worden door meer dan 70 procent van het panel als ‘goed’ beschouwd. De Oostbrug nog maar 32 procent.
“Het openen van metrostation Sixhaven is een heel goed idee, om de pont te ontlasten. De tunnel onder het IJ is een veel beter alternatief voor het fietsverkeer. Met deze twee opties behoud je ook de toegang tot het IJ voor de grote cruiseschepen en de schepen met Sail”, aldus een van de panelleden. Een ander panellid vat het wat korter samen: “Ga voor de tunnel!”
Naaijkens sluit zich helemaal aan bij die meningen. “Volgens mij is er echt wel ruimte te vinden. En we hebben hier een promenade die volgens mij alleen door toeristen wordt gebruikt. Volgens mij kan je dat prima herbestemmen.”
Streep door opties
Wethouder Moeskops snapt dat mensen enthousiast worden van het ontwerp van de tunnel onder het IJ. “Dat heb ik zelf ook.” Toch is het volgens haar juist een voorbeeld van een plan dat echt niet haalbaar is. “We zitten aan de achterkant van CS, met alle installaties in de grond. Op een van de drukste punten van de stad. Het wordt hier dan nog drukker.”
De wethouder zegt dat ze altijd kritisch moeten blijven, maar dat het onderzoek dat de gemeente jaren geleden heeft laten uitvoeren nog altijd staat. “Ja, dat was toen, maar er is inhoudelijk geen verschil tussen toen en nu. Alleen de prijs. Mijn vermoeden is dat met een snelle som op de achterkant van een bierviltje blijkt dat al die alternatieven ook veel duurder zijn geworden.”
Koste wat het kost?
Dan rest de vraag nog hoe de gemeente kijkt naar het doorzetten van het grote project. Moet de Oostbrug er koste wat het kost komen? “Nee, het is nooit koste wat het kost”, aldus Moeskops. Een maximumgrens wil de wethouder niet geven, want dat is lastig te stellen. “Maar dit is op het moment het allerbeste idee dat er is en vooral het snelst.”
Daarmee doelt de wethouder op dat nieuwe opties onderzoeken heel veel tijd gaat kosten. “Elk ander project kost jaren van aanloop voor een serieuze prijsinschatting. Nu stoppen is daarom echt zonde; wij zijn al best ver met een project waarvan ik geloof dat het een meerwaarde voor de stad is en de minste tijd kost om Noord te verbinden met de rest van de stad.”
De gemeente moet wel op zoek naar een extra zak met geld om de brug te kunnen financieren en de gesprekken daarvoor lopen met zowel het Rijk als de Vervoerregio, maar: “Je moet een broedende kip niet storen”, aldus de wethouder over de stand van zaken.