De Amsterdamse gemeenteraad debatteerde woensdag over de begroting die twee weken geleden door het college werd gepresenteerd. Daarin is aangekondigd dat de stad afscheid neemt van 2.500 ambtenaren en dat er de komende jaren nauwelijks ruimte is voor extra investeringen. Traditiegetrouw kwam oppositiepartij VVD op de dag van het debat met een eigen tegenbegroting. Net zo traditioneel is de inhoud daarvan: nóg meer ambtenaren eruit en flink extra geld naar veiligheid. Een van de vragen tijdens het debat was hoe het grote linkse blok Pro — goed voor 17 van de 45 zetels — zich tot deze nieuwe realiteit verhoudt. Of zoals een flink deel van de oppositie zich afvroeg: hoe links is Pro eigenlijk nog?
Het debat over de gemeentebegroting is voor de Amsterdamse raad hét moment om de thermometer in de stad te steken. Elke partij doet dat vanuit een eigen perspectief en legt eigen accenten. De Algemene Politieke Beschouwingen op de Stopera hebben een vergelijkbare opzet als het bekende Prinsjesdagdebat in Den Haag.
De dag begon zoals de traditie inmiddels voorschrijft: de grootste oppositiepartij, de VVD, presenteerde een tegenbegroting. In het alternatieve voorstel laat de partij zien hoe zij de acht miljard euro van de stadsbegroting wil besteden. De plannen van de liberalen zijn serieus ingestoken: het zijn geen losse flodders, maar met ambtelijke ondersteuning doorgerekende voorstellen.
Dat leverde VVD-fractievoorzitter Daan Wijnants dan ook stevige vragen op van coalitiepartij Pro (de fusiepartij van PvdA en GroenLinks). Raadslid Yasmine Bentoumya toonde zich kritisch over de extra bezuinigingsslag die de VVD wil doorvoeren op het ambtenarenapparaat. Als het aan de liberalen ligt, moeten er namelijk nog meer ambtenaren vertrekken. “Dat is geen kaasschaafmethode, maar een kettingzaagmethode”, meende Bentoumya.
Natuurlijk krijgt de VVD geen meerderheid voor haar tegenbegroting, maar de partij pakt het anders aan dan veel andere oppositiepartijen die zogeheten ‘gratis-bier-moties’ indienen: plannen zonder financiële dekking.
Nadat Wijnants zijn betoog had afgerond (de grootste oppositiepartij mag het begrotingsdebat altijd beginnen), was het de beurt aan Pro als grootste partij in de raad. Het was de eerste begrotingsbehandeling van de nieuwe fusiepartij, memoreerde Bentoumya: “Ik ben opgegroeid met de gedachte dat het altijd beter wordt — een soort natuurwet. Maar door de huidige staat van de wereld denk ik daar nu anders over.”
Meeste interrupties
Bentoumya kreeg veruit de meeste interrupties te verwerken. De terugkerende vraag vanuit de zaal: hoe links is Pro eigenlijk nog, nu de PvdA en GroenLinks zijn gefuseerd tot één partij? Die kritiek vanuit de oppositie was deels een politiek frame, maar wel gestoeld op hoe de begroting door velen wordt gelezen: weinig geld voor grote investeringen en een flinke bezuiniging op het ambtenarenapparaat is immers geen klassieke linkse politiek.
Of zoals de wethouder van financiën Hendrik-Jan Biemond telkens ook erkent, maar dan in andere woorden: “We hebben zo’n reorganisatie nog nooit eerder gedaan.”
OZB-stijging
Er was onder meer felle kritiek op het voorstel van het college om de compensatie voor de OZB-stijging bij woningbouwcorporaties te schrappen. Hierdoor blijft er minder geld over om sociale huurwoningen te bouwen, stelden oppositiepartijen. Bijna de gehele oppositie diende een motie in om dit besluit terug te draaien.
Rob Hofland (D66) wees Rogier Havelaar (CDA) er echter op dat er voor die motie geen dekking was geregeld. “Er is een cheque op het hoofd van Bentoumya geplakt. Ik ben van u gewend dat u een mierenneuker bent op het gebied van financiën. Hoe kan dit?”, aldus Hofland tegen Havelaar.
Bomen
Ook het bomenbeleid van het college kreeg er van langs. De gemeente wil tienduizenden bomen bijplanten, maar gebeurt dat wel snel genoeg? Angelo Delsen (SP): “Als ik dit op de achterkant van een bierviltje doorreken, behalen we de bomenambities pas in 2060. Neemt Pro de klimaatcrisis wel serieus?”
Zelfs Ja21-raadslid Rijpkema viel het op: “Wat is er nog over van GroenLinks? De windturbines komen niet van de grond, het warmtenet is niet aangelegd en de bomen komen er niet”, vroeg hij al lachend aan Bentoumya. “Ik ga de motie van de Partij voor de Dieren misschien nog wel steunen; ik hou ook van bomen.”
Coalitiepartij D66 diende op haar beurt een motie in om dakloze drugsverslaafden te belonen voor goed gedrag. Aan de rechterkant van de oppositie klinkt scepsis over deze beloning van 200 euro per maand. “Dat is een wassen neus,” reageerde Rijpkema. “Crackgebruik kost gemiddeld 700 euro per maand.”
Het thema dakloosheid leidde ook tot een harde confrontatie tussen Pro en de VVD. De partijen verschillen grondig van mening over de aanpak, met name als het gaat om de vraag of er (lichte) dwang moet worden toegepast bij het repatriëren van kansarme Oost-Europese arbeidsmigranten.
“Ik zou soms willen dat ik in de simpele wereld van de VVD leefde”, beet Bentoumya Wijnants toe. “Als iemand hier woont of dakloos is en terug wíl, kunnen we helpen. Maar we kunnen mensen niet gedwongen repatriëren.” Wijnants kaatste de bal direct terug: “Hoe gaat uw motie om woningen vrij te maken voor economische daklozen er niet voor zorgen dat deze straks worden bezet door Oost-Europese daklozen?”
Ook de flinke bezuiniging op de ambtelijke organisatie was een terugkerend onderwerp. Uit de begroting bleek dat een eerste geplande besparing van 625 fte wordt uitgesteld. Wethouder Financiën Hendrik Jan Biemond sprak in dat kader van ‘planningsoptimisme bij de onderhandelaars’.
Partijen aan de linkerzijde van de oppositie, zoals de SP, bleven hekelen dat er überhaupt bezuinigd wordt. “Ik heb sinds mijn puberteit nog nooit een succesvolle bezuiniging meegemaakt”, stelde SP-fractievoorzitter Delsen. VVD’er Wijnants vond het uitstellen van de bezuinigingsopgave voor volgend jaar juist een slecht signaal: “Welke garantie is er dat van uitstel geen afstel komt?” Het college benadrukte de opdracht ‘zorgvuldig’ te willen uitvoeren en ‘goed werkgeverschap’ te tonen.
Toeristenbelasting
Gedurende debat kwamen partijen ook met hun eigen plannen. Zo wil de SP de toeristenbelasting nog verder verhogen en de gemeentelijke aandelen in Schiphol verkopen. Het CDA pleit voor het verminderen en simpel maken van gemeentelijke regels, en wil inzetten op de meest duurzame riviercruise ter wereld. Bij1 kwam met het al vaker gedeelde paradepaardje: gratis openbaar vervoer voor iedereen. Denk diende een motie in die het college oproept om bij het kabinet aan te dringen op het opheffen van het verbod op religieuze uitingen bij de politie. Volgens DENK tornt dat niet aan de neutraliteit van agenten. En Volt vroeg aandacht voor de geopolitieke onrust en de voorbereiding van de stad op mogelijke noodsituaties.
In deze ronde gingen de raadsleden vooral met elkaar in debat; vragen aan het college bleven beperkt. Die inhoudelijke vragen komen volgende week aan bod, wanneer de begroting in de commissies tot op detailniveau wordt doorgeakkerd met de vakwethouders. Op 11 en 12 november wordt er dan weer in de raad gestemd over de begroting en de vandaag ingediende moties vanuit de raad: die lijst liep gedurende het debat op tot ongeveer twintig stuks.