Na een zomerreces van zes weken is er vandaag direct een pittig debat. D66-partijleider en wethouder Melanie van der Horst moet tekst en uitleg geven over waarom zij de raad niet vóór de verkiezingen informeerde over een veel hogere raming voor de Oostbrug. Waar eerst van 325 miljoen euro werd uitgegaan, kan de kostenpost nu oplopen tot 850 miljoen euro. Door haar stevige reactie – Van der Horst spreekt van een aanval op haar integriteit – heeft ze politiek gezien weinig ruimte overgelaten voor reflectie op haar bestuurlijk handelen. De bal ligt nu bij de gemeenteraad: wat wil die nog van Van der Horst weten alvorens te oordelen over haar handelen?
Vorige week onthulde AT5 dat de wethouder ruim een maand voor de verkiezingen van maart dit jaar al door ambtenaren op de hoogte was gesteld van de enorm gestegen kosten voor de Oostbrug. Waar lange tijd een bedrag van 325 miljoen euro werd gecommuniceerd, komen de laatste ramingen uit op 650 tot 850 miljoen euro. Belangrijk om hierbij te weten is dat Van der Horst wel al meermaals had gewaarschuwd voor een kostenstijging, maar niemand ging uit van zo’n extreme raming.
Verkiezingen
Ambtenaren wisten nóg eerder dat er een grote financiële tegenvaller aankwam: eind 2025 werden zij over de nieuwe raming geïnformeerd door een extern bureau. Waarom kwam die informatie niet direct bij de raad terecht? Heeft Van der Horst daarmee deelnemende partijen aan de verkiezingen een debat hierover ontnomen?
Van der Horst zegt dat de verkiezingen geen invloed hebben gehad op het niet delen van de informatie. Dat verweer is opmerkelijk, want in de openbaar gemaakte stukken wordt hier door ambtenaren expliciet over gesproken. Een update over de Oostbrug – die normaal gesproken elk halfjaar met de raad wordt gedeeld – werd namelijk niet verstuurd vanwege ‘verkiezingen’, zo staat in een mail waarin een ambtenaar een samenvatting geeft na een overleg met de wethouder op 12 februari van dit jaar.
Had Van der Horst niet moeten inschatten dat de gemeenteraad deze informatie zo snel mogelijk had wil horen, juist vanwege de grote impact van de kostenstijging op de stad én de ervaringen die het college in de vorige bestuursperiode met de raad had?
Informatiedrang raad
De gemeenteraad vroeg in de vorige periode namelijk zeer regelmatig om heel veel informatie. Van der Horst heeft dat ook bij de Weesperknip meegemaakt: nadat informatie over zorgen bij de ambulancedienst haar vanuit de ambtenaren niet had bereikt en ze daar politieke verantwoording over moest afleggen, moest ze van de raad elke dag een update sturen over hoe de proef met de afsluiting van de Weesperstraat liep.
Ook haar toenmalige collega Hester van Buren – wethouder van Financiën in het vorige college – moest rondom de crisis over de invoering van een nieuw gemeentelijk betaalsysteem de raad wekelijks per brief updaten over de achterstanden met nog te betalen facturen. Er werden oneindig veel debatten over gevoerd. In de Stopera werd regelmatig gezucht over de informatiedrang van de raad. Maar wat je daar ook van vindt: de raad is het hoogste orgaan van de gemeente en van de wethouder wordt verwacht dat ze raadsleden actief informeert. Meerdere partijen vinden dat Van der Horst daar niet aan heeft voldaan.
Raming onzeker?
Het verweer dat er nog te grote onzekerheden zijn rondom deze raming is moeilijk te volgen, nu de opvolger van Van der Horst op dit dossier – Elise Moeskops – verwijst naar het moment waarop er wel een definitieve raming komt: in 2027. Want waarom moet de raad wachten op een ‘definitieve raming’, maar mogen D66 en Pro Amsterdam wel op basis van een ‘onzekere raming’ met elkaar onderhandelen en uiteindelijk extra geld reserveren? Hadden politieke partijen in de raad deze informatie dan ook niet gewoon moeten ontvangen? Kon Van der Horst de raming echt niet eerder delen? Was een debat tijdens de verkiezingen over de nut en noodzaak van de Oostbrug democratisch gezien niet zuiverder geweest, aangezien verschillende partijen liever een tunnel onder het IJ óf een Westbrug willen? De raadscommissie zal daar vanmiddag antwoorden op willen.
Dubbele rol
Had Van der Horst slechts in deze periode begin dit jaar als wethouder gehandeld, dan zou het debat van vandaag anders verlopen. Haar keuzes vinden verschillende partijen in de raad ingewikkeld, omdat ze sinds vorig jaar ook partijleider van D66 is en dus lijsttrekker was tijdens de verkiezingen in maart. Van der Horst had door haar rol als wethouder de beschikking over meer informatie dan andere lijsttrekkers.
In de campagne noemde Van der Horst herhaaldelijk de Oostbrug als één van de successen van haar wethouderschap claimde, terwijl ze toen al wist dat er nog flink veel meer geld nodig was om daadwerkelijk over te kunnen gaan tot een realisatie.
Van der Horst wilde vorige week in eerste instantie niet reageren, maar besloot dat dinsdagavond – 12 uur na de publicatie – uiteindelijk wel te doen. Daarin zet ze de zaak op scherp: “De suggestie dat ik moedwillig informatie achter zou houden in verband met verkiezingen is niet alleen niet waar, maar vind ik een rechtstreekse aanval op mijn integriteit en raakt aan het vertrouwen in de politiek.”
Vanuit de raad zijn er geluiden dat juist door haar felle schriftelijke reactie partijen vervolgvragen willen stellen en debat willen voeren met Van der Horst. Heeft ze haar politiek-bestuurlijke antenne wel goed afgesteld?
Het debat vangt donderdag in de loop van de middag aan. Een exact tijdstip is niet bekend, omdat het één van de onderwerpen is van de commissievergadering.