Wethouder Alexander Scholtes (ICT & Digitale Stad) heeft meerdere maatregelen genomen om te voorkomen dat Amsterdammers de gevolgen ondervinden van de nieuwe ICT-crisis bij het erfpachtsysteem van de gemeente. Toch kan de wethouder daar geen garanties over geven.
Wat is er gebeurd?
“Nou, ik baal daar echt gigantisch van, waar we nu staan. Kijk, we werken al sinds 2020 aan het vernieuwen van de erfpacht-ICT. Dat was ook hard nodig. Dat was best ingewikkeld, het is al een paar keer vertraagd, maar het zou er in 2026 echt zijn. Nu blijkt: het gaat nog veel langer duren. Dus moeten we ook het oude systeem overeind houden. En er is ook te weinig geïnvesteerd in het onderhoud van het huidige systeem. Dus daar is echt een acuut probleem en dat moeten we nu gaan oplossen.”
Het is nu dus een acuut probleem voor de gemeentelijke organisatie. Merken Amsterdammers hier nu al iets van?
“Nee, het belangrijkste is dat dit niet de dienstverlening aan de Amsterdammer raakt. Het systeem werkt gewoon. Alleen de risico’s zijn wel groter geworden, omdat we dat oude systeem niet goed hebben onderhouden. We hebben te weinig geïnvesteerd in het veilig houden, het operationeel houden. Dus die risico’s zijn groot. Mijn eerste prioriteit is nu ervoor zorgen dat het huidige systeem veilig is en operationeel blijft, zodat Amsterdammers er niks van merken. En parallel daaraan moeten we ook weer toewerken naar het nieuwe systeem.”
Kunt u garanderen dat Amsterdammers hier niks van gaan merken?
“Ik kan er alles aan doen om de risico’s zo klein mogelijk te maken. We hebben de eerste maatregelen om het huidige systeem veilig te houden al genomen. We gaan nog meer maatregelen nemen. We halen een externe partij erbij. Het team dat erop zit, is versterkt. Ik word wekelijks bijgepraat. Dus we gaan er alles aan doen om het systeem goed operationeel te houden.”
Maar geen garanties dus?
“Je kunt nooit honderd procent garantie geven. Maar wel maximale inzet: we halen expertise erbij en we nemen maatregelen. En gelukkig werkt het systeem nu gewoon wel.”
Wat gaat dit allemaal extra kosten?
“Dat is een terechte vraag. Het gaat extra geld kosten. Ik moet dat nu nog in kaart brengen. We zijn natuurlijk ook bezig met wat de scenario’s voor de toekomst zijn. Daarvoor hebben we ook een externe partij bijgehaald. Ik ga de raad daarover informeren zodra we dat beter in beeld hebben.”
Maar gaat het om tonnen? Gaat het om miljoenen?
“Ik wil de raad echt goed informeren. Volledig informeren, als ik dat beeld ook goed heb. Ik kan nu wel bedragen gaan noemen, maar ik wil het eerst echt goed in beeld hebben. Maar ICT-projecten zijn niet goedkoop.”
Maar dan moet er ook over gepraat worden waar dat geld vandaan moet komen. Of zijn daar nu binnen de begroting gewoon middelen voor om dit te dekken?
“Er zijn middelen voor ICT-projecten. Maar als het meer gaat kosten, dan heb ik daar een gesprek over te voeren met de wethouder Financiën en de gemeenteraad. Maar nogmaals, ik moet dat eerst echt nog in beeld brengen. Dat ga ik doen. En dan praten we verder.”
Ik las uw brief aan de gemeenteraad. Daarin schrijft u ook dat de ambtelijke organisatie dit al veel langer wist dan u. U kreeg het pas tweeënhalve week geleden op uw bureau. Wat is daar fout gegaan?
“Ja, daar baal ik dus echt gigantisch van. Dat heb ik ook heel duidelijk gemaakt richting de organisatie. De organisatie erkent ook dat dat anders had gemoeten. Want dit had echt anders gemoeten. Ik had geïnformeerd moeten worden zodra ik in juni aantrad als wethouder Grond en Ontwikkeling. Dan had ik eerder kunnen ingrijpen. En dan had ik ook de raad volledig kunnen informeren. Dat is niet gebeurd. En dat vind ik echt heel kwalijk.”
Maar dit zijn patronen. We hebben dit ook rondom AFIS gezien, het facturendebacle. Toen wisten de ambtenaren het ook al veel eerder dan de wethouder. En we hebben het bijvoorbeeld gezien rondom de Weesperknip: ambtenaren die informatie binnenhouden en niet delen met het bestuur. Wat gebeurt daar toch tussen het bestuur en de ambtelijke organisatie?
“Ik kan alleen zeggen: hier baal ik echt gigantisch van. Ik heb dat heel duidelijk gemaakt richting de organisatie. Maar als er ergens een risico is, moet dat inderdaad ook worden gedeeld met de bestuurder, zodat die kan ingrijpen. En dat is nu niet gebeurd. Tegelijkertijd zie ik nu dat we een versterkt team hebben. Een team dat echt dag in, dag uit werkt om de maatregelen en dit systeem op orde te krijgen. Daar ga ik nu het hardst aan werken.”
Hoe gaat het nu verder met dat systeem? Wat zijn de scenario’s daarvoor?
“Het huidige systeem moeten we dus overeind houden. Daarom gaan we investeren en maatregelen nemen om het veiliger te maken. Voor het nieuwe systeem verkennen we nu diverse scenario’s. Een scenario kan zijn dat we helemaal opnieuw moeten beginnen. Een ander scenario kan zijn dat we voortbouwen op de bruikbare delen van wat er tot nu toe is opgeleverd.”
Het Amsterdamse bestuur wil natuurlijk digitaal autonoom worden. De gemeente gaat dus veel meer ICT naar zich toetrekken en naar Europa halen, omdat het bestuur kritisch is op bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Maar het trackrecord van de gemeente is niet al te best als het gaat om ICT-systemen. Wat zegt dit daarover?
“Digitaal autonoom betekent vooral dat we willen werken met partijen die Nederlands of Europees zijn, zodat we grip hebben op onze eigen data. Daar hebben we nu een plan voor. Dat gaat wethouder Van der Horst nu verder uitvoeren, en daar heb ik alle vertrouwen in. Dat is ook gewoon belangrijk, omdat we niet willen dat onze data, Amsterdamse data, bij een handelsconflict met Amerika opeens verdwijnen. Dat staat voor de rest los van het feit dat we ervoor moeten zorgen dat we risico’s op tijd kennen en dat we op tijd ingrijpen.”
Baalt u?
“Ik heb echt enorm gebaald de afgelopen tijd. Dat heb ik ook heel duidelijk gemaakt naar binnen toe. Maar ik zit er ook als wethouder om die dingen op te lossen. En daar ligt nu mijn focus op.”